Archiwa tagu: poznać

horyzont

Kilka ciekawostek z ostatnich lektur. Na tapecie osiemnasty rozdział księgi Rodzaju.

 

*

Tutaj obietnica potomstwa składana jest Sarze, nie jak dotychczas było, Abrahamowi. Jeden z trzech mężczyzn powiedział jej: „O tej porze za rok znowu przyjdę do ciebie, a wówczas twoja żona Sara będzie miała syna”. O jakiej porze jest mowa? Hebrajski tekst mówi o כעת חיה, czyli dosłownie „w porze życia”. Chodzi o wiosnę, podczas której wszystko na nowo się odradza. Na tę wieść Sara się uśmiechnęła i powiedziała: „Teraz, gdy przekwitłam i mój pan jest starcem, miałabym doznawać rozkoszy?” Rozkosz to hebrajskie עדנה (edna). Odnosi nas do ogrodu Eden (עדנ) z rozdziału 2 tej księgi. Ogród zasadzony przez Boga był ogrodem rozkoszy. Sara kreowana jest tutaj na nową Ewę, jak czytamy rozdział wcześniej: „będzie matką narodów i od niej będą pochodzić królowie”.

 

**

W wersecie 17 Bóg mówi do samego siebie: „Czy miałbym ukryć przed Abrahamem to, co zamierzam uczynić?” Podobnie o Bogu mówi się w księdze Amosa: „Bo PAN BÓG nie uczyni niczego, zanim nie objawi swojego zamiaru swoim sługom, prorokom.”, a u Jana Jezus mówi do swoich uczniów: „Wy jesteście moimi przyjaciółmi, jeśli spełniacie wszystko, co wam polecam. Już nie nazywam was sługami, bo sługa nie wie, co czyni jego pan. Nazwałem was przyjaciółmi, gdyż dałem wam poznać wszystko, czego dowiedziałem się od Ojca”. Bóg zdradza swoje postępowanie wobec tych, którzy stają się Mu bliscy.

 

***

Bóg dlatego zdradza swoje zamiary Abrahamowi, ponieważ go sobie „wybrał”. Czytamy: „On [Abraham] przecież ma się stać licznym i potężnym narodem, a przez niego otrzymają błogosławieństwo wszystkie narody ziemi. Wybrałem go bowiem, aby nakazywał swoim potomkom i całemu swojemu domowi trzymać się drogi wytyczonej przez PANA oraz przestrzegać sprawiedliwości i prawa, tak by PAN mógł wypełnić względem Abrahama wszystko, co mu zapowiedział”. W tekście hebrajskim dosłownie Bóg poznał (ידע) Abrahama. W jakimś sensie Bóg roz-poznał Abrahama i Jego przyszłość, nakreślił przed nim przyszłość, która miała go czekać, jeszcze nie wiemy o jakie potomstwo chodzi, jakim będzie ten naród, ale plan jest. W języku angielskim ładnie można to określić czasownikiem fore-know, czyli „przeczuć”. Jeśli otworzymy List do Rzymian 8,29, to przeczytamy: „Tych, których Bóg wcześniej poznał, tych też przeznaczył, aby byli obrazem Jego Syna, pierworodnego pośród wielu braci”. Tutaj, za słowem poznać kryje się greckie προοριζω. Jest ono czasownikiem złożonym z przedrostka προ- oraz właściwego czasownika οριζω, co oznacza wyznacza, ustanawiać, ustalać, z przedrostkiem zaś wcześniej wyznaczać, wcześniej ustanawiać… Ciekawostką jest, że od niego pochodzi słowo horyzont. Czy Bóg przewiduje naszą przyszłość i zna nasze decyzje? Czy to On określa nam nasze „horyzonty”? Czy jesteśmy naprawdę wolni w naszych wyborach? Czy obietnica dana Abrahamowi mogła się nie spełnić? Gdybyśmy byli tylko marionetkami w historii zbawienia, to Bóg nie schodziłby do Sodomy i Gomory, żeby samemu zobaczyć co się dzieje i poznać ich mieszkańców. Nota bene, znów mamy do czynienia z poznaniem, tak jak Bóg poznał (ידע) Abrahama, tak teraz chce się dowiedzieć, dosł. poznać (znów ידע) to, co się dzieje wśród mieszkańców tych miast. Gdyby Bóg znał przyszłość, to nie poddawałby próbie Abrahama, gdy ten miał złożyć w ofierze swojego syna. I tam pojawia się nasz czasownik, anioł powiedział do Abrama: „Teraz wiem.”, dosł. „Teraz poznałem (ידע)”. (Rdz 22,12)

 

****

Na koniec ciekawostka dotycząca krytyki tekstu. W wersecie 22 czytamy: „…Abraham zaś stał wciąż przed PANEM”. W tekście hebrajskim szyk słów jest taki, jak czytamy w tłumaczeniu polskim. Jednak w oryginale mamy dopisaną przez starożytnych żydowskich skrybów korektę, tzw. tiqqun sopherim. Korekta ta nie zmieniała tekstu, ale wskazywała jak powinno się go poprawnie czytać. Te korekty zwykle miały uniknąć teologicznych błędów. Tiqqun sopherim każe nam tutaj czytać: „…PAN zaś stał wciąż przed Abrahamem”. Dlaczego? Gdyby to Abraham stał przed PANEM, to byłby w pozycji ważniejszej od Niego. Ta korekta ma przywrócić właściwe, wyższe miejsce, Bogu.

 

 

cytaty biblijne: Biblia Paulistów

inspirowane: J.G. Janzen, Genesis 12-50. Abraham and All The Families of The Earth, Grand Rapids 1993. Oraz: E. Tov, Textual Criticism of the Hebrew Bible, Minneapolis 2012.

na zdjęciu: Gościnność Abrahama, fresk z kaplicy Trójcy Świętej na Zamku w Lublinie.